Romantik İlişkilerde Bağlanma Stilleri: Kaygılı ve Kaçıngan Döngüyü Kırmak

Biri yakınlaşmak istedikçe diğeri uzaklaşıyor; uzaklaşan geri çekildikçe yakınlık arayan daha çok ısrar ediyor. Pek çok çift bu döngüyü defalarca yaşar ve sorunun "yanlış kişiyle" olmakta ya da karşı tarafın kötü niyetinde olduğunu düşünür. Oysa çoğu zaman iki kişinin de kendini korumaya çalıştığı, öğrenilmiş bir bağlanma dansı söz konusudur.

Bağlanma Kuramı Yetişkin İlişkilerine Nasıl Yansır?

Bağlanma kuramına göre çocuk, ihtiyaç duyduğunda bakım verenin ne kadar ulaşılabilir ve tutarlı olduğuna göre kendisi ve ilişkiler hakkında içsel modeller geliştirir: "İhtiyaç duyduğumda biri yanımda olur mu?", "Sevilmeye değer miyim?" Bu modeller yetişkinlikte romantik ilişkilerde yeniden canlanır.

Sıla Gündüz Zeren'in yazarları arasında yer aldığı Terapötik Bağlar: İlişkiden İyileşmeye kitabındaki temel bakış açısı da buna dayanır: İnsanlar ilişkiler içinde yaralanabildiği gibi, güvenli ve tutarlı ilişkiler içinde iyileşebilir. Bu nedenle bağlanma örüntüleri bir kader değil, anlaşılabilir ve dönüştürülebilir deneyimlerdir.

Yetişkin bağlanma stilleri

• Güvenli bağlanma: Yakınlıktan ve bağımsızlıktan rahatsız olmama, ihtiyaçları açıkça ifade edebilme.
• Kaygılı bağlanma: Terk edilme korkusu, sık onay ihtiyacı, belirsizlikte yoğun kaygı.
• Kaçıngan bağlanma: Yakınlık arttıkça boğulma hissi, duyguları kendi içinde tutma, bağımsızlığa sıkı tutunma.
• Korkulu (dağınık) bağlanma: Yakınlığı hem isteyip hem ondan korkma.

Kaygılı bağlanmayı daha ayrıntılı ele aldığımız kaygılı bağlanma yazısına da göz atabilirsiniz.

Kaygılı ve Kaçıngan Partner Dansı: Neden Birbirimizi Çeker ve Çatışırız?

Kaygılı ve kaçıngan bağlanan kişiler sıklıkla birbirini çeker. Kaygılı partnerin sıcaklığı ve ilgisi kaçıngan partnere başta iyi gelir; kaçıngan partnerin sakinliği ve bağımsızlığı da kaygılı partnere güven verici görünür. Ancak ilişki derinleştikçe aynı özellikler çatışmanın kaynağına dönüşebilir.

Döngü nasıl işler?

Kaygılı partner mesafe hissettiğinde yakınlığı geri kazanmak için daha çok soru sorar, eleştirir ya da ısrar eder. Kaçıngan partner bunu baskı olarak yaşar ve geri çekilir, sessizleşir. Geri çekilme kaygıyı artırır; artan takip ise kaçınmayı. Sonuçta iki taraf da kendini yalnız ve anlaşılmamış hisseder. Duygu odaklı çift terapisinde bu tablo "takip eden – geri çekilen" döngüsü olarak ele alınır.

Önemli olan, sorunun bir kişide değil bu döngüde olduğunu görmektir. Taraflar birbirini değil, döngüyü ortak "düşman" olarak tanımlayabildiğinde değişim başlar.

Güvensiz Bağlanmadan Güvenli İlişkiye Geçiş Mümkün mü?

Evet. Araştırmalar bağlanma örüntülerinin yaşam boyunca belli ölçüde değişebildiğini gösterir; bu durum "kazanılmış güvenli bağlanma" olarak adlandırılır. Tutarlı ve duyarlı bir ilişki, terapi süreci ve kişinin kendi örüntülerini fark etmesi bu değişimi destekler.

• Tetiklendiğiniz anları ve bedeninizdeki tepkileri fark etmek
• Davranışın altındaki ihtiyacı (yakınlık, güven, alan) sözcüklere dökmek
• Suçlama yerine "ben" diliyle konuşmak
• Onarım girişimlerini fark edip karşılık vermek

Çift Terapisi Bu Döngüyü Nasıl Dönüştürür?

Çift terapisinde terapist taraf tutmaz; odak, iki partnerin içinde sıkıştığı etkileşim döngüsüdür. Süreçte döngünün adımları birlikte haritalanır, öfke ya da geri çekilmenin altındaki kırılgan duygular (yalnız kalma korkusu, yetersizlik hissi) görünür hâle getirilir ve partnerlerin birbirine yeni ve daha güvenli biçimlerde ulaşması desteklenir. Çift terapisinde iletişim üzerine yazımız da bu süreci tamamlayıcı bilgiler sunar.

Uzman Klinik Psikolog Sıla Gündüz Zeren, Mimaroba'daki klinikte yüz yüze ve uygun durumlarda online olarak çift terapisi görüşmeleri yürütmektedir. İlişkinizdeki döngüyü birlikte ele almak isterseniz randevu talebinde bulunabilirsiniz.