Doğum Sonrası Depresyon (Postpartum) ve Annelikte Yetersizlik Hissi

Bebeğiniz sağlıklı, çevreniz tebrik ediyor ve herkes sizden mutlu olmanızı bekliyor. Siz ise kendinizi yorgun, boş ya da sürekli ağlamaklı hissediyorsunuz. Üstüne bir de bu duyguları hissettiğiniz için kendinizi suçluyorsunuz. Bu deneyimi yaşayan pek çok anne, yalnız olduğunu ve "bir sorun" olduğunu düşünür.

Doğum sonrası dönem; beden, uyku, kimlik ve ilişkilerin aynı anda değiştiği yoğun bir geçiştir. Bu yazıda lohusalık hüznü ile doğum sonrası depresyonu ayırt etmeye, annelikte yetersizlik hissini anlamaya ve ne zaman destek almanın yararlı olacağına birlikte bakıyoruz.

Lohusalık Hüznü mü, Doğum Sonrası Depresyon mu?

Lohusalık hüznü (baby blues)

Doğumdan sonraki ilk günlerde başlayan duygusal dalgalanmalar, ani ağlama istekleri, alınganlık ve kaygı oldukça yaygındır. Lohusalık hüznü genellikle hafif seyreder ve çoğunlukla iki hafta içinde kendiliğinden azalır. Annenin bebeğe bakma ve günlük işleri sürdürme kapasitesi büyük ölçüde korunur.

Doğum sonrası (postpartum) depresyon

Postpartum depresyonda belirtiler daha yoğundur ve iki haftadan uzun sürer. Gebelik sırasında ya da doğumdan sonraki aylarda başlayabilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Günün büyük kısmında süren çökkünlük, boşluk veya umutsuzluk
• Daha önce keyif veren şeylere ilgi kaybı
• Bebek uyurken bile uyuyamama ya da aşırı uyku
• Bebekle bağ kuramama, ona karşı uzaklık hissi
• Yoğun suçluluk, değersizlik ve "kötü bir anneyim" düşünceleri
• Odaklanma güçlüğü, karar verememe, yoğun kaygı

Hormonal ve psikolojik zemin

Doğumla birlikte hormon düzeylerinde hızlı değişimler yaşanır; uykusuzluk ve fiziksel iyileşme süreci de buna eklenir. Ancak tablo yalnızca biyolojik değildir. Daha önce depresyon ya da kaygı öyküsü, zorlu bir doğum deneyimi, sosyal destek eksikliği, ilişki sorunları ve yüksek beklentiler riski artırabilir. Yani doğum sonrası depresyon bir karakter zayıflığı değil; birçok etkenin bir araya geldiği, tedavi edilebilir bir durumdur.

"İyi Bir Anne Olamıyorum" Düşüncesi ve Suçluluk Döngüsü

Toplumda anneliğe dair güçlü bir "mükemmel anne" imgesi vardır: her zaman sabırlı, şefkatli, yorulmayan ve bebeğiyle anında bağ kuran bir anne. Gerçek annelik ise belirsizlik, yorgunluk ve karışık duygular da içerir. Bu ikisi arasındaki mesafe büyüdükçe yetersizlik hissi derinleşir.

Suçluluk döngüsü çoğu zaman şöyle işler: Yorgunluk ya da öfke hissedilir; bu duygu "iyi anneler böyle hissetmez" düşüncesiyle yargılanır; utanç nedeniyle kimseye anlatılmaz; yalnızlık arttıkça çökkünlük derinleşir. Karışık duygular yaşamanız sevginizin eksik olduğunu göstermez. Bu döngü, özellikle değersizlik hissi ve kendine yönelik yüksek beklentilerle beslenebilir.

Ne Zaman Bir Uzmana Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek önemlidir:

• Belirtiler iki haftadan uzun sürüyor ya da giderek artıyorsa
• Bebeğinize veya kendinize bakmakta belirgin güçlük çekiyorsanız
• Yoğun kaygı, panik ya da takıntılı, rahatsız edici düşünceler yaşıyorsanız
• Kendinizden ya da bebeğinizden uzaklaşma, umutsuzluk hissi yoğunsa

Kendinize veya bebeğinize zarar verme düşünceleri, gerçeklikten kopma hissi ya da ani ve aşırı değişimler acil değerlendirme gerektirir. Böyle bir durumda beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun. İlaç tedavisi gerekip gerekmediğine bir psikiyatrist karar verir; emzirme dönemi de bu değerlendirmede dikkate alınır.

Terapi Sürecinde Neler Çalışılır?

Duygu düzenleme

Terapide önce yaşadığınız duyguları yargılamadan adlandırmak için alan açılır. Yoğun duygularla baş etme, uyku ve dinlenme ihtiyacını gerçekçi biçimde planlama ve kendinize yönelik eleştirel iç sesi fark etme üzerine çalışılır. Bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve kabul ve kararlılık terapisi (ACT) gibi yaklaşımlar bu süreçte destekleyici olabilir.

Eş desteği ve ilişki

Bebeğin gelişi çift ilişkisini de yeniden düzenler. Görev paylaşımı, beklentiler ve birbirine duygusal olarak ulaşabilme konuşulabilir. Gerektiğinde eşin de bazı görüşmelere katılması süreci kolaylaştırabilir.

Güvenli bağlanma

Anne kendini daha güvende ve desteklenmiş hissettikçe bebeğiyle kurduğu bağ da çoğu zaman rahatlar. Bağın ilk günlerde kurulmamış olması, kurulamayacağı anlamına gelmez; bağlanma zaman içinde gelişen bir süreçtir.

Uzman Klinik Psikolog Sıla Gündüz Zeren, Büyükçekmece Mimaroba'daki klinikte yüz yüze ve uygun durumlarda online olarak bireysel terapi görüşmeleri yürütmektedir. Kendi sürecinizi konuşmak isterseniz randevu sayfasından iletişime geçebilirsiniz.