Neden Hep Aynı İlişki Döngüsüne Giriyorum? Tekrarlayan İlişki Örüntülerinin Psikolojisi

Partner değişir.

Mekân değişir.

İlişkinin başlangıcı bile tamamen farklı olabilir.

Ama birkaç ay ya da birkaç yıl sonra kendinizi yine aynı yerde bulabilirsiniz.

Yine ulaşılmaz birinin peşindesinizdir.

Yine ilişkiyi kurtaran taraf sizsinizdir.

Yine terk edilmekten korkuyorsunuzdur.

Ya da yakınlık arttığı anda bu kez siz geri çekiliyorsunuzdur.

Bu durum bazen “Ben neden sürekli aynı insanları buluyorum?” sorusunu ortaya çıkarır.

Fakat daha işlevsel soru şudur:

“Ben hangi ilişki dinamiğini tekrar tekrar oluşturuyorum veya içinde kalıyorum?”

Tekrarlama kompulsiyonu nedir?

Tekrarlama kompulsiyonu, psikodinamik kuram içerisinde geçmişte yaşanan bazı duygusal deneyimlerin farklı biçimlerde yeniden ortaya çıkmasını açıklamak için kullanılan bir kavramdır.

Kavram özellikle travma, ilişki örüntüleri ve geçmiş deneyimlerin tekrar sahnelenmesi bağlamında tartışılmıştır. Bununla birlikte modern literatürde tekrarlayan her davranışın tek bir mekanizmayla açıklanamayacağı da vurgulanmaktadır. [1]

Bu nedenle “aynı ilişkiyi tekrar etmek” bilinçsiz biçimde geçmişi birebir yeniden yaratmak kadar basit değildir.

Bağlanma biçimleri, öğrenilmiş ilişki beklentileri, öz değer algısı, sınır koyma güçlüğü, travmatik deneyimler ve partner seçimleri birlikte rol oynayabilir.

Tanıdık olan neden güvenli hissettirebilir?

İnsan zihni her zaman sağlıklı olanı değil, bazen tanıdık olanı öngörülebilir bulur.

Çocuklukta sevginin tutarsız olduğu bir ortamda büyüyen biri için sürekli ilgi gösteren bir partner ilk başta “fazla” gelebilir.

Duygusal olarak mesafeli biri ise paradoksal biçimde daha tanıdık hissedebilir.

Bu, kişinin bilinçli olarak mutsuzluğu seçtiği anlamına gelmez.

Daha çok, ilişkinin yarattığı duygusal atmosferin geçmişten öğrenilmiş bir ilişki haritasıyla örtüşmesi anlamına gelebilir.

Neden kırmızı bayrakları fark edip yine de ilişkide kalıyoruz?

Bir davranışı fark etmek, onu değiştirmekle aynı şey değildir.

“Bu kişi bana iyi gelmiyor” düşüncesi bilişsel düzeyde oldukça açık olabilir.

Fakat ilişki sona erdiğinde ortaya çıkacak yalnızlık, terk edilme korkusu, değersizlik hissi veya belirsizlik kişiyi mevcut ilişkiye geri çekebilir.

Bazen problem ilişkiyi görememek değil, görülen gerçeğin yarattığı duyguyu tolere edememektir.

Bu nedenle psikoterapide yalnızca “yanlış kişiyi seçme” davranışı değil, kişinin bu seçimlerin altında hangi duygusal ihtiyacı düzenlemeye çalıştığı da incelenir. Bu ihtiyaçların yoğun anlarda nasıl harekete geçtiğini duygusal tetiklenme yazısında inceleyebilirsiniz.

Hep aynı tip insanlardan mı hoşlanıyorum?

Bazen evet, fakat mesele yalnızca “tip” değildir.

Kişinin çekici bulduğu özelliklerin arkasında belirli ilişki dinamikleri bulunabilir.

Örneğin başlangıçta özgüvenli görünen biri zamanla kontrolcü hale gelebilir.

Bağımsızlık çekici gelirken duygusal ulaşılmazlık fark edilmeyebilir.

Yoğun ilgi romantik olarak yorumlanırken sınır ihlalleri gözden kaçabilir.

Bu nedenle sağlıklı ilişki seçimi yalnızca “nasıl insanlardan hoşlanıyorum?” sorusuyla değil, “bir ilişki içinde hangi davranışları normal kabul ediyorum?” sorusuyla da ilgilidir.

İlişki döngüsü nasıl kırılır?

Döngüyü değiştirmek çoğu zaman partner değiştirmekten önce örüntüyü fark etmeyi gerektirir.

İlk adım ilişkinin tekrar eden senaryosunu görmek olabilir:

İlişkiler nasıl başlıyor?

Hangi noktada sorun çıkıyor?

Siz tehdit hissettiğinizde ne yapıyorsunuz?

Karşı taraf ne yapıyor?

Sonrasında siz ne yapıyorsunuz?

Bu zincir görünür hale geldiğinde “neden hep benim başıma geliyor?” sorusu yerini “bu döngünün hangi noktasında farklı davranabilirim?” sorusuna bırakabilir.

Psikoterapi bu tekrarların geçmiş deneyimlerle, bağlanma biçimleriyle ve kişinin kendisi hakkındaki temel inançlarla nasıl ilişkili olduğunu anlamaya yardımcı olabilir.

Sıla Gündüz Zeren'in akademik çalışmalarında da tekrarlama kompulsiyonu ve travmanın döngüsel doğası ele alınan konular arasındadır.