Duygusal Tetiklenme Nedir? Küçük Bir Olay Neden Çok Büyük Bir Tepki Yaratabilir?

Partneriniz mesajınıza birkaç saat cevap vermedi.

Yöneticiniz “yarın konuşalım” dedi.

Bir arkadaşınızın ses tonu değişti.

Normalde küçük görülebilecek bu olaylardan biri yoğun kaygı, öfke, utanç veya terk edilme korkusu yaratabilir.

Bir süre sonra kişi kendisine şu soruyu sorabilir:

“Bu kadar küçük bir şeye neden bu kadar büyük tepki verdim?”

Çünkü beynimiz yalnızca o anda olan şeye tepki vermeyebilir. O olayın bizim için ne anlama geldiğine de tepki verir.

Tetiklenmek ne demektir?

Günlük dilde “tetiklenmek” kelimesi oldukça geniş kullanılmaya başladı.

Psikolojik açıdan ise bir durumun önceki deneyimler, öğrenilmiş tehdit algıları veya duygusal hassasiyetlerle bağlantılı güçlü bir tepkiyi harekete geçirmesi şeklinde düşünülebilir.

Örneğin geçmiş ilişkilerinde sık sık terk edilmiş biri için partnerinin mesafeli davranması yalnızca birkaç saatlik bir sessizlik olmayabilir.

Zihin bu sessizliği hızla “beni terk edecek” şeklinde yorumlayabilir.

Duygusal yoğunluk da yalnızca bugünkü birkaç saate değil geçmişte yaşanan kayıplara ve ilişkinin kişi için taşıdığı anlama bağlanabilir.

Tetikleyici ile travma aynı şey midir?

Hayır.

Her tetikleyici travma belirtisi değildir.

Bir kişinin eleştiriye karşı hassas olması, yalnız kalmaktan hoşlanmaması veya belirli ilişki durumlarında yoğun kaygı yaşaması otomatik olarak travma tanısı anlamına gelmez.

Travmatik yaşantılar bazı kişilerde güçlü tetiklenmelere yol açabilir ancak duygusal hassasiyetlerin birçok farklı kaynağı bulunabilir.

Bu ayrım önemlidir.

Sosyal medyada günlük rahatsızlıkların tamamını “travma” olarak tanımlamak psikolojik kavramların anlamını bulanıklaştırabilir.

Neden bazı insanlar aynı durumda daha fazla etkilenir?

Çünkü insanlar olayları yalnızca nesnel özelliklerine göre değerlendirmez.

Geçmiş öğrenmeler, bağlanma örüntüleri, kişilik özellikleri, mevcut stres düzeyi ve olayın kişi için taşıdığı anlam tepkinin yoğunluğunu etkileyebilir.

Bağlanma araştırmaları özellikle ilişkisel tehditlerin kaygılı ve kaçıngan bağlanma özellikleri yüksek kişilerde farklı duygu düzenleme stratejilerini harekete geçirebildiğini göstermektedir. [1]

Bu nedenle aynı mesaj gecikmesi bir kişi için önemsizken başka biri için güçlü bir terk edilme alarmına dönüşebilir.

Tetiklenince neden mantıklı düşünmek zorlaşıyor?

Yoğun duygusal uyarılma sırasında dikkat tehdit olarak algılanan şeye daralabilir.

Kişi alternatif açıklamaları değerlendirmekte zorlanabilir.

“Toplantıda olabilir.”

“Telefonunu görmemiş olabilir.”

yerine,

“Benden soğudu.”

gibi tek bir açıklama kesin gerçekmiş gibi hissedilebilir.

Buradaki kritik nokta şudur:

Bir düşüncenin çok güçlü hissedilmesi onun kesin olarak doğru olduğu anlamına gelmez.

BDT ve ACT gibi terapi yaklaşımlarında düşünceler ile gerçekler arasındaki bu ayrımı fark etmek önemli çalışma alanlarından biridir.

Duygusal tetiklenme sırasında ne yapılabilir?

İlk hedef duyguyu anında ortadan kaldırmak değildir.

Önce kişinin ne yaşadığını tanımlayabilmesi gerekir.

“Öfkeliyim” dediğiniz duygunun altında aslında reddedilme korkusu olabilir.

“Umurumda değil” diye düşündüğünüz anda incinmiş olabilirsiniz.

Duygu doğru isimlendirildiğinde davranış seçeneği de genişler.

Ardından olay ile yorum birbirinden ayrılabilir.

Olay:

“Mesajıma üç saattir cevap vermedi.”

Yorum:

“Benden uzaklaşıyor.”

Bu ayrım basit görünse de kişinin otomatik tepki ile bilinçli davranış arasına küçük bir alan koymasını sağlar.

Duygusal tetikleyiciler terapiyle tamamen ortadan kalkar mı?

Amaç kişinin hiçbir zaman tetiklenmemesi değildir.

İnsan olmak, bazı olaylardan etkilenmek anlamına gelir.

Terapi kişinin neyin tetiklediğini anlamasına, duygusal yoğunluğunu düzenlemesine ve otomatik tepkiler yerine daha esnek davranışlar geliştirmesine yardımcı olabilir. Benzer tepkilerin ilişkilerdeki yeri için tekrarlayan ilişki döngüleri yazısına da bakabilirsiniz.

Duygu Odaklı Terapi, Bilişsel Davranışçı Terapi, Kabul ve Kararlılık Terapisi ve psikodinamik yaklaşımlar bu sürece farklı kavramsal çerçevelerden yaklaşabilir.

Kişinin ihtiyacına göre bu yaklaşımlar ayrı ayrı veya bütüncül biçimde kullanılabilir.

Ne zaman profesyonel destek düşünülebilir?

Tetiklenmeler çok sık gerçekleşiyorsa, ilişkilerinizi etkiliyorsa, yoğun kaçınma davranışına yol açıyorsa veya yaşanan duygularla baş etmek giderek zorlaşıyorsa psikolojik değerlendirme faydalı olabilir.

Büyükçekmece Mimaroba'da yüz yüze veya online psikoterapi kapsamında duygusal tetikleyiciler, ilişki örüntüleri ve duygu düzenleme güçlükleri üzerine çalışılabilir.