Bağlanma Stilleri İlişkileri Nasıl Etkiler? Kaygılı, Kaçıngan ve Güvenli Bağlanma

Bir ilişkide yaşanan tartışmaların konusu para, kıskançlık, mesajlaşma, aileler ya da birlikte geçirilen zaman olabilir. Fakat bazen yüzeydeki tartışmanın altında çok daha temel bir soru vardır:

“İhtiyacım olduğunda yanımda olacak mısın?”

Bağlanma kuramı, insanların yakın ilişkilerde güvenlik ve yakınlık ihtiyaçlarını nasıl düzenlediğini anlamak için önemli bir çerçeve sunar.

Araştırmalar, yetişkin bağlanmasındaki kaygı ve kaçınma düzeylerinin romantik ilişki işleyişi, duygu düzenleme ve ruhsal iyilik haliyle ilişkili olduğunu göstermektedir. 79 binden fazla kişiyi kapsayan geniş bir meta-analiz, bağlanma kaygısı ve kaçınmasının olumsuz ruh sağlığı göstergeleriyle ilişkili olduğunu bulmuştur. [1]

Güvenli bağlanma nedir?

Güvenli bağlanma, kişinin hem yakınlığa hem de bireyselliğe görece rahat biçimde alan açabilmesidir.

Güvenli bağlanan biri hiçbir zaman kıskanmaz, kaygılanmaz veya tartışmaz demek değildir. Asıl fark, ilişki tehdit altında hissedildiğinde ortaya çıkar.

Kişi ihtiyaçlarını daha açık ifade edebilir, partnerinin geçici mesafesini doğrudan terk edilme olarak yorumlamayabilir ve çatışma sonrasında yeniden bağlantı kurmaya daha fazla alan bırakabilir.

Dolayısıyla güvenli bağlanma “kusursuz ilişki” anlamına değil, ilişkide yaşanan stresin daha işlevsel biçimde düzenlenebilmesine işaret eder.

Kaygılı bağlanma nasıl görülür?

Kaygılı bağlanmanın merkezinde çoğu zaman ilişkinin kaybedilebileceğine yönelik yüksek hassasiyet bulunur.

Partnerin mesajına geç cevap vermesi, ses tonundaki küçük bir değişiklik veya yalnız kalma isteği güçlü bir tehdit gibi algılanabilir.

Kişinin zihninden şu sorular geçebilir:

“Benden uzaklaşıyor mu?”

“Artık beni sevmiyor mu?”

“Bir şey mi yaptım?”

Bu durumda kişi daha fazla güvence istemeye, partnerini kontrol etmeye veya ilişkinin durumunu sık sık sorgulamaya başlayabilir.

Paradoks şudur: Yakınlığı korumaya yönelik davranışlar arttıkça partner üzerinde baskı oluşabilir ve kişi tam da korktuğu uzaklaşmayı tetikleyen bir ilişki döngüsünün içine girebilir.

Kaçıngan bağlanma nasıl görülür?

Kaçıngan bağlanmada ise temel strateji genellikle duygusal mesafeyi korumaktır.

Yakınlık arttığında kişi kendisini baskı altında hissedebilir. Yoğun duygusal konuşmalardan kaçınabilir, ihtiyaçlarını küçümseyebilir veya “kimseye ihtiyacım yok” düşüncesini benimseyebilir.

Dışarıdan bakıldığında son derece bağımsız görünen biri, aslında yakın ilişkilerin yaratabileceği incinme ihtimalinden korunmaya çalışıyor olabilir.

Araştırmalar bağlanma kaçınması ve bağlanma kaygısının stresli ilişki durumlarında farklı duygu düzenleme stratejileriyle bağlantılı olduğunu göstermektedir. [2]

Kaygılı ve kaçıngan kişiler neden birbirlerini tetikleyebilir?

Sık görülen ilişki döngülerinden biri “takip eden ve uzaklaşan” örüntüsüdür.

Partnerlerden biri bağlantının koptuğunu hissettiğinde daha fazla konuşmak ve güvence almak ister. Diğer partner baskı hissettikçe geri çekilir.

Biri yaklaştıkça diğeri uzaklaşır.

Diğeri uzaklaştıkça ilk partner daha fazla yaklaşır.

Bir süre sonra tartışmanın başlangıç konusu önemini kaybeder ve çift sürekli aynı döngünün içerisinde kendisini bulur. Bu örüntülerin neden tekrar ettiğini tekrarlayan ilişki döngüleri yazısında daha ayrıntılı inceleyebilirsiniz.

Duygu Odaklı Çift Terapisi gibi bağlanma temelli yaklaşımlar, yalnızca tartışmanın içeriğine değil çiftin tekrar tekrar içine girdiği bu etkileşim döngülerine odaklanır. Çift terapisi üzerine yapılan meta-analizler, terapi sonrasında ilişki doyumu ve bazı ilişki işlevlerinde anlamlı gelişmeler görülebildiğini göstermektedir. [3]

Bağlanma stili değişebilir mi?

Evet. Bağlanma stili bir kader değildir.

Erken dönem ilişkiler önemli olsa da yetişkinlikte kurulan ilişkiler, yeni deneyimler, öz farkındalık ve psikoterapi kişinin ilişkisel güvenlik algısını etkileyebilir.

Amaç “Ben kaygılı bağlanıyorum” diyerek kendinizi yeni bir etikete hapsetmek değildir.

Daha yararlı sorular şunlardır:

“Yakınlık tehdit altında olduğunda ben ne yapıyorum?”

“Partnerimin davranışlarını nasıl yorumluyorum?”

“İhtiyacımı doğrudan söylemek yerine hangi savunmaları kullanıyorum?”

“Bu ilişki döngüsünde benim payım ne?”

Bu sorulara verilen yanıtlar, bağlanma örüntülerinin değişmeye başladığı noktayı oluşturabilir.

Bağlanma sorunlarında psikoterapi nasıl çalışır?

Psikoterapi yalnızca geçmiş ilişkilerinizi konuştuğunuz bir süreç değildir.

Geçmiş deneyimlerin bugünkü ilişkilerinizi nasıl etkilediğini anlamak, duygusal tetikleyicileri fark etmek, farklı ilişki kurma biçimlerini deneyimlemek ve ihtiyaçları daha açık ifade edebilmek terapi sürecinin parçaları olabilir.