Kaygı Bozukluğunda Bilişsel Davranışçı Terapi: Kanıta Dayalı Bir Yaklaşım

Kaygı, tehlikeye karşı bizi hazırlayan doğal ve gerekli bir duygudur. Ancak gerçek bir tehlike olmadığında da yoğun biçimde ortaya çıkıyor, uzun süre devam ediyor ve günlük yaşamı kısıtlıyorsa bir kaygı bozukluğunun parçası olabilir.

Yaygın kaygı bozukluğu, panik bozukluk, sosyal kaygı bozukluğu ve özgül fobiler bu gruptadır. Bu yazıda bilişsel davranışçı terapinin kaygıyla nasıl çalıştığını anlatıyorum.

Kaygı döngüsü nasıl işler?

BDT’ye göre kaygıyı sürdüren şey yalnızca durumun kendisi değil, o durumla ilgili yorumlarımız ve ardından yaptıklarımızdır. Örneğin kalp çarpıntısını “kalp krizi geçiriyorum” diye yorumlamak kaygıyı artırır; artan kaygı bedensel belirtileri yoğunlaştırır ve döngü kendini besler.

Kişi rahatlamak için durumdan kaçındığında kaygı kısa vadede azalır; ancak zihin “kaçtığım için kurtuldum” sonucunu öğrenir. Böylece kaçınma uzun vadede kaygıyı büyütür.

Bilişsel davranışçı terapi kaygıda nasıl uygulanır?

• Psikoeğitim: Kaygının bedendeki ve zihindeki işleyişini anlamak, belirtilerin daha az korkutucu hale gelmesine yardımcı olur.
• Düşünce kayıtları: Kaygıyı tetikleyen otomatik düşünceler fark edilir, kanıtlar ve alternatif açıklamalarla birlikte incelenir.
• Kademeli maruz bırakma: Kaçınılan durumlarla, kişinin hazır olduğu düzeyden başlayarak adım adım ve planlı biçimde yüzleşilir.
• Güvenlik davranışlarını azaltmak: Sürekli kontrol etme, güvence arama gibi davranışların kaygıyı nasıl sürdürdüğü görülür ve azaltılır.
• Beceri çalışmaları: Nefes, gevşeme ve dikkat yönlendirme gibi beceriler, sürecin destekleyici parçaları olarak kullanılabilir.

BDT ne kadar sürer?

BDT genellikle hedefleri belirli, yapılandırılmış ve görece kısa süreli bir yaklaşımdır. Süre; kaygının türüne, ne zamandır sürdüğüne ve günlük yaşamı ne kadar etkilediğine göre değişir. Seans aralarında yapılan küçük ev çalışmaları sürecin önemli bir parçasıdır.

BDT dışında hangi yaklaşımlar kullanılabilir?

Kişinin ihtiyacına göre BDT, kabul ve kararlılık terapisi gibi yaklaşımlarla birlikte kullanılabilir. Kaygıyla savaşmak yerine ona yer açarak değerlere uygun yaşamayı hedefleyen yaklaşım için ACT terapisi yazısına göz atabilirsiniz.

Kaygı belirtileri ağırsa ya da depresif belirtilerle birlikte görülüyorsa psikiyatrik değerlendirme de önerilebilir. Bu konuda depresyonda ilaç ve terapi yazısı fikir verebilir.

Kaygı için ne zaman destek alınmalı?

Kaygı haftalardır sürüyorsa, uyku ve odaklanmayı bozuyorsa, kişi belirli yerlerden, insanlardan veya etkinliklerden giderek daha fazla kaçınıyorsa ya da panik atak benzeri yoğun ataklar yaşanıyorsa bir uzmana danışmak yararlı olabilir. Bedensel belirtiler ilk kez ortaya çıkıyorsa tıbbi bir nedenin dışlanması için hekime başvurmak da önemlidir.

Kaygı ile ilgili bireysel terapi görüşmeleri Mimaroba’daki klinikte yüz yüze ya da uygun olduğunda online yürütülebilir.