ACT Terapisi: Acıyla Savaşmak Yerine Değerlerinizle Yaşamak

Kaygı, üzüntü ya da utanç gibi duygular hissedildiğinde çoğu kişinin ilk tepkisi onlardan kurtulmaya çalışmaktır. Düşünmemeye çalışmak, oyalanmak, kaçınmak ya da duyguyu bastırmak kısa vadede rahatlatabilir.

Ancak bu mücadele uzun vadede yaşam alanını daraltabilir. ACT tam olarak bu noktaya odaklanır: Acıyı yok etmeye çalışmak yerine onunla birlikte anlamlı bir yaşam sürdürebilmek.

ACT terapisi nedir?

Kabul ve Kararlılık Terapisi (Acceptance and Commitment Therapy), Steven C. Hayes ve meslektaşlarının geliştirdiği, bilişsel davranışçı terapilerin “üçüncü dalga” olarak adlandırılan grubunda yer alan bir yaklaşımdır.

ACT’de amaç düşüncelerin içeriğini değiştirmekten çok, kişinin düşünceleriyle kurduğu ilişkiyi değiştirmektir. Bir düşünce zihinde belirdiğinde, onun bir gerçek değil zihnin ürettiği bir cümle olduğunu fark edebilmek bu yaklaşımın merkezindedir.

Psikolojik esneklik nedir?

Psikolojik esneklik, zor iç deneyimler varken bile şimdiki ana temas edebilme ve değerlere uygun davranmayı seçebilme kapasitesidir. ACT bu kapasiteyi altı birbirine bağlı süreç üzerinden çalışır:

• Kabul: İstenmeyen duygulara karşı savaşmak yerine onlara yer açabilmek.
• Bilişsel ayrışma: Düşünceleri gerçeklerin kendisi değil, zihinsel olaylar olarak görebilmek.
• Şimdiki an: Dikkati geçmiş ya da gelecek kaygısından buraya ve şimdiye getirebilmek.
• Bağlam olarak benlik: Deneyimleri gözlemleyen daha geniş bir bakış açısına sahip olmak.
• Değerler: Kişinin hayatında neyin gerçekten önemli olduğunu netleştirmek.
• Kararlı eylem: Bu değerler doğrultusunda somut ve küçük adımlar atmak.

Kabul, pes etmek anlamına mı gelir?

Hayır. ACT’deki kabul, durumdan memnun olmak ya da değişimden vazgeçmek değildir. Kontrol edilemeyen iç deneyimlerle mücadeleye harcanan enerjiyi, kontrol edilebilen davranışlara yönlendirmektir.

Örneğin sosyal ortamlarda kaygı hisseden bir kişi kaygının tamamen geçmesini beklemek yerine, kaygıyı yanında taşıyarak kendisi için önemli bir arkadaşlık buluşmasına gidebilir.

ACT hangi güçlüklerde kullanılır?

ACT; kaygı, depresif belirtiler, kronik stres, mükemmeliyetçilik ve yaşam geçişleri gibi farklı alanlarda araştırılmış ve kullanılan bir yaklaşımdır. Özellikle kişinin zor duygulardan kaçınmasının yaşamını daralttığı durumlarda yararlı olabilir.

Sert öz eleştiri ve hata korkusuyla ilgili örüntüler için mükemmeliyetçilik yazısına, yoğun duygusal tepkiler için duygusal tetiklenme yazısına da göz atabilirsiniz.

ACT terapisi seanslarda nasıl ilerler?

Görüşmelerde kişinin kaçındığı duygu ve durumlar, bu kaçınmanın kısa ve uzun vadeli bedelleri birlikte incelenir. Değerleri netleştiren sorular, farkındalık çalışmaları, metaforlar ve seans aralarında denenecek küçük davranışsal adımlar sürecin parçası olabilir.

ACT tek başına uygulanabildiği gibi bilişsel davranışçı terapi ya da şema terapi gibi yaklaşımlarla birlikte, kişinin ihtiyacına göre bütünleştirilerek de kullanılabilir.

ACT temelli bireysel terapi görüşmeleri Mimaroba’daki klinikte yüz yüze ya da uygun olduğunda online terapi olarak yürütülebilir.