Panik Atak Nasıl Geçer? Atak Anında ve Uzun Vadede Neler Yardımcı Olur

Kalbin aniden hızlanması, nefes darlığı, göğüste sıkışma, baş dönmesi, uyuşma ve "kontrolümü kaybediyorum" ya da "kalp krizi geçiriyorum" düşüncesi… Panik atağı yaşayan pek çok kişi ilk ataktan sonra acil servise başvurur. Bu çok anlaşılır bir tepkidir; çünkü belirtiler gerçekten yoğun ve korkutucudur.

Panik atak nedir?

Panik atak, ortada gerçek bir tehlike yokken bedenin "savaş ya da kaç" alarmının ani ve yoğun biçimde devreye girmesidir. Adrenalin yükselir, kalp hızlanır, nefes sıklaşır. Beden, var olmayan bir tehlikeye karşı kendini hazırlar. Bu tepki rahatsız edicidir ama kendi içinde zarar verici değildir.

Bir kez panik atak yaşamak panik bozukluk anlamına gelmez. Ataklar tekrarladığında, kişi "bir sonraki atak ne zaman gelecek?" kaygısıyla yaşamaya ve bazı yerlerden kaçınmaya başladığında bir uzmanla değerlendirme yapmak önemlidir.

Panik atak belirtileri nelerdir?

• Çarpıntı ya da kalp atışının hızlanması
• Nefes darlığı, boğuluyormuş gibi hissetme
• Göğüste ağrı veya sıkışma
• Baş dönmesi, sersemlik, bayılacakmış gibi olma
• Titreme, terleme, sıcak basması ya da üşüme
• El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma
• Gerçek dışılık hissi, kendinden uzaklaşma
• Ölme, delirme ya da kontrolü kaybetme korkusu

Önemli not: Bu belirtiler bazı tıbbi durumlarla da benzeşebilir. İlk kez yaşıyorsanız ya da belirtiler farklı seyrediyorsa önce bir hekim tarafından değerlendirilmeniz gerekir. Acil bir durum düşünüyorsanız 112'yi arayın.

Panik atak anında ne yapmalı?

1. Adını koyun. "Bu bir panik atak. Rahatsız edici ama tehlikeli değil ve geçecek." Bu cümle, zihnin felaket yorumunu yavaşlatır.

2. Nefesi yavaşlatın, derinleştirmeye zorlamayın. Burundan yaklaşık 4 saniyede alın, ağızdan 6 saniyede verin. Uzun verilen nefes, bedenin sakinleşme sistemini destekler. Çok derin ve hızlı nefes almak ise baş dönmesini artırabilir.

3. Kaçmayın, kalın. Bulunduğunuz yerden hemen çıkmak o an rahatlatır; ancak zihne "orası tehlikeliydi" mesajını verir. Mümkünse oturun ve dalganın yükselip inmesine izin verin.

4. Dikkati şimdiye getirin. Gördüğünüz beş şeyi, duyduğunuz üç sesi sayın; ayaklarınızın yere bastığını hissedin.

5. Belirtilerle savaşmayın. "Hemen geçmeli" baskısı kaygıyı büyütür. Belirtiyi gözlemlemek ve geçmesini beklemek, onu kontrol etmeye çalışmaktan daha etkilidir.

Panik atak neden tekrar eder?

Panik döngüsü genellikle şöyle işler: Bedende bir değişiklik fark edilir (örneğin kalbin hızlanması), bu "tehlikeli" olarak yorumlanır, korku artar, korku belirtileri artırır ve atak tırmanır. Ardından kişi atakları önlemek için kaçınmaya başlar: kalabalık yerlere gitmemek, yalnız kalmamak, kahveyi ya da sporu bırakmak, yanında hep su veya ilaç taşımak. Bu "güvenlik davranışları" kısa vadede rahatlatır ama korkunun sürmesine neden olur.

Panik atak kalıcı olarak geçer mi?

Panik atakların sıklığı ve şiddeti psikoterapiyle belirgin biçimde azalabilir. Amaç hiç kaygı hissetmemek değil; bedensel belirtilerden korkmamayı öğrenmek ve yaşam alanını yeniden genişletmektir.

Bilişsel davranışçı terapide panik çalışması genellikle şu adımları içerir: Panik döngüsünü birlikte haritalamak, felaketleştirici yorumları sınamak, güvenlik davranışlarını fark edip azaltmak ve korkulan bedensel duyumlarla ya da kaçınılan yerlerle kademeli olarak yeniden temas kurmak. Kabul ve kararlılık terapisi (ACT) de belirtilerle mücadele yerine onlara yer açma becerisi kazandırarak destek olabilir.

Panik atakta ilaç gerekir mi?

Bazı durumlarda psikoterapiyle birlikte ilaç tedavisi önerilebilir. İlaç gerekip gerekmediğine psikiyatrist karar verir; psikologlar ilaç yazmaz. Psikoterapi ve ilaç tedavisi çoğu zaman birbirini tamamlayan seçeneklerdir.

Ne zaman destek almalı?

• Ataklar tekrar ediyor ve "yeniden olacak mı?" kaygısı gününüzü yönlendiriyorsa
• Toplu taşıma, alışveriş merkezi, araba kullanmak gibi durumlardan kaçınmaya başladıysanız
• İş, okul ya da ilişkileriniz etkileniyorsa
• Tıbbi tetkikleriniz temiz çıktığı hâlde belirtiler sürüyorsa

Panik atakla çalışmak için bireysel terapi Mimaroba'daki klinikte yüz yüze ya da uygun durumlarda online olarak sürdürülebilir.