OKB Nedir? Takıntılı Düşünceler ve Psikoterapi

Kapıyı kilitlediğinizi bildiğiniz halde tekrar kontrol etme ihtiyacı duyuyor musunuz? Aklınıza gelen rahatsız edici bir düşünceyi uzaklaştırmaya çalıştıkça o düşüncenin daha sık tekrarlandığını fark ediyor musunuz?

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), yalnızca temizlik veya düzen konusunda hassas olmak anlamına gelmez. Kimi zaman dışarıdan fark edilmeyen zihinsel ritüellerle de kendini gösterebilen bir ruhsal bozukluktur.

OKB Nedir?

Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), kişinin istemediği halde zihnine gelen, kaygı veya rahatsızlık yaratan düşünce, dürtü ve imgelerin (obsesyonların) ve bunlara yanıt olarak ortaya çıkabilen tekrarlayıcı davranışların ya da zihinsel eylemlerin (kompulsiyonların) görüldüğü bir ruhsal bozukluktur.

OKB'de kişi, rahatsızlık veren düşünceleri etkisizleştirmek veya korktuğu bir sonucu önlemek amacıyla belirli davranışları tekrar edebilir.

Ancak bu davranışların sağladığı rahatlama genellikle kısa sürelidir.

Obsesyon ve Kompulsiyon Arasındaki Fark Nedir?

OKB'yi anlamak için obsesyon ve kompulsiyon kavramlarını birbirinden ayırmak önemlidir.

Obsesyon nedir?

Obsesyon, kişinin istemeden deneyimlediği, tekrarlayan ve çoğunlukla rahatsız edici düşünce, dürtü veya zihinsel imgelerdir.

Örneğin:

• “Ellerim yeterince temiz mi?”
• “Ocağı açık bırakmış olabilir miyim?”
• “Ya istemeden birine zarar verirsem?”
• “Yanlış bir şey yaptım mı?”
• “Ya kötü bir olayın sorumlusu ben olursam?”

Bu düşüncelerin ortaya çıkması, kişinin bunları gerçekleştirmek istediği anlamına gelmez.

Kompulsiyon nedir?

Kompulsiyon, obsesyonun yarattığı kaygıyı azaltmak veya korkulan bir durumu önlemek amacıyla gerçekleştirilen tekrarlayıcı davranış ya da zihinsel eylemdir.

Örneğin:

• Elleri tekrar tekrar yıkamak.
• Kapıları veya elektrikli cihazları defalarca kontrol etmek.
• Belirli kelimeleri zihinde tekrarlamak.
• Bir olayın doğru gerçekleştiğinden emin olmak için geçmişi sürekli gözden geçirmek.
• Başkalarından tekrar tekrar güvence istemek.

Kompulsiyonlar her zaman dışarıdan gözlemlenebilir değildir.

OKB Belirtileri Nelerdir?

OKB belirtileri kişiden kişiye değişebilir.

Bulaşma ve temizlikle ilgili kaygılar

Kişi kirlenmekten, mikrop kapmaktan veya başkalarına zarar verebilecek bir bulaşmaya neden olmaktan yoğun biçimde korkabilir.

Bu kaygı uzun süren temizlik ve yıkama davranışlarıyla birlikte görülebilir.

Kontrol etme ihtiyacı

Kapının kilitli olduğundan veya ocağın kapatıldığından emin olmak için tekrar tekrar kontrol etme davranışı ortaya çıkabilir.

Simetri ve düzen ihtiyacı

Eşyaların belirli bir düzende bulunması gerektiğine ilişkin yoğun bir ihtiyaç hissedilebilir. Düzen bozulduğunda belirgin rahatsızlık yaşanabilir.

İstenmeyen düşünceler

Kişinin değerleriyle çelişen, rahatsız edici düşünceler ortaya çıkabilir. Bunlar zarar verme, dini veya ahlaki kaygılar ya da cinsellikle ilgili istenmeyen içerikler taşıyabilir.

Bu düşüncelerin varlığı kişinin karakterini, niyetini veya davranışlarını tek başına göstermez.

Zihinsel ritüeller

Bazı kişiler kaygıyı azaltmak için olayları zihninde tekrar değerlendirir, belirli ifadeleri içinden tekrarlar veya bir düşüncenin anlamını kesinleştirmeye çalışır.

Zihinsel OKB Nedir? Saf Obsesyon Gerçekten Var mı?

Halk arasında “saf obsesyon” veya “Pure O” olarak adlandırılan durum, görünür kompulsiyonların bulunmadığı izlenimini verebilir.

Ancak bazı kişilerde kompulsiyonlar fiziksel davranışlar yerine zihinsel eylemler şeklinde ortaya çıkar.

Örneğin kişi rahatsız edici bir düşüncenin ardından:

• Düşüncesinin ne anlama geldiğini saatlerce analiz edebilir.
• Kötü bir insan olmadığından emin olmaya çalışabilir.
• Geçmiş davranışlarını zihninde tekrar tekrar kontrol edebilir.
• Kendini rahatlatmak için belirli düşünceleri tekrarlayabilir.

Bu tür zihinsel süreçler de OKB döngüsünün parçası olabilir.

OKB Neden Olur?

OKB'nin tek bir nedeni bulunmaz. Genetik yatkınlık, biyolojik etkenler, öğrenme süreçleri ve kişinin yaşadığı çevresel koşullar rol oynayabilir.

OKB'nin sürmesinde özellikle düşüncelere verilen anlam ve kaygıyı azaltmak için kullanılan kompulsiyonlar önemlidir.

Örneğin bir kişi “Ya kapıyı açık bıraktıysam?” düşüncesini yaşadığında yoğun kaygı hissedebilir.

Kapıyı yeniden kontrol etmek kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak bir süre sonra şüphe yeniden ortaya çıktığında kontrol etme ihtiyacı tekrarlanabilir.

Böylece düşünce, kaygı ve kompulsiyon birbirini besleyen bir döngü oluşturabilir.

Her Takıntılı Düşünce OKB midir?

Hayır. Birçok insan zaman zaman istemediği veya rahatsız edici düşünceler yaşayabilir.

OKB değerlendirmesinde düşüncelerin sıklığı, kişinin yaşadığı sıkıntı, bunlara verdiği yanıt ve günlük işlevselliğine etkisi önemlidir.

Ayrıca günlük dilde “takıntılı” olmak veya düzeni sevmek, tek başına OKB tanısı anlamına gelmez.

OKB Nasıl Tedavi Edilir?

OKB'de bilimsel araştırmalarla desteklenen başlıca psikoterapi yöntemlerinden biri Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) kapsamında uygulanan Maruz Bırakma ve Tepki Önleme (ERP) yaklaşımıdır.

Maruz bırakma ve tepki önleme nedir?

ERP, kişinin kaygı yaratan durumlarla klinik açıdan uygun ve planlı biçimde karşılaşırken kompulsiyonları gerçekleştirmemeyi öğrenmesini hedefler.

Örneğin kontrol etme davranışı yaşayan bir kişi, terapist eşliğinde hazırlanan aşamalı çalışma kapsamında belirsizliğe tahammül etmeyi ve tekrar kontrol etme ihtiyacına farklı yanıt vermeyi öğrenebilir.

Bu çalışmalar kişiye özel değerlendirme ve planlama gerektirir. Özellikle yoğun belirtileri olan kişilerin kendi başına zorlayıcı maruz bırakma uygulamalarına başlaması yerine, bu alanda yetkin bir ruh sağlığı uzmanından destek alması önerilir.

Bazı durumlarda psikiyatri uzmanı tarafından ilaç tedavisi de planlanabilir.

OKB'de Psikoterapinin Amacı Nedir?

Psikoterapinin amacı kişinin zihnindeki bütün istenmeyen düşünceleri tamamen ortadan kaldırmak değildir.

Temel hedefler arasında düşüncelere yüklenen anlamın, kaygıyı sürdüren davranışların ve belirsizliğe verilen tepkilerin ele alınması bulunur.

Terapi sürecinin içeriği, kişinin belirtilerine ve değerlendirme sonuçlarına göre belirlenir.

Büyükçekmece ve Mimaroba'da OKB İçin Psikolojik Destek

Tekrarlayıcı düşünceler ve bunlarla başa çıkmak için geliştirdiğiniz davranışlar günlük yaşamınızı etkiliyorsa profesyonel değerlendirme alabilirsiniz.

Uzman Klinik Psikolog Sıla Gündüz Zeren, Büyükçekmece Mimaroba'daki kliniğinde yetişkinlere yönelik yüz yüze ve uygun koşullarda online psikoterapi görüşmeleri yürütmektedir. İlk değerlendirmede sizi görüşmeye getiren konu ve ihtiyaçlarınız ele alınarak uygun psikolojik destek süreci görüşülebilir.

Görüşme seçenekleri ve randevu bilgileri için iletişime geçebilirsiniz.

Görüşme çerçevesini Bireysel Terapi ve Online Terapi sayfalarında inceleyebilirsiniz.

Tekrarlayıcı düşünce süreçlerini karşılaştırmak için ruminasyon yazısını inceleyebilirsiniz. Bu kavramların ayrımı kişisel değerlendirme gerektirir.